به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام فقیه اسفندیاری، معاون امور بینالملل آستان قدس رضوی، در سلسله گفتمانهای علمی ـ پژوهشی «تبیین حوزه پیشرو و سرآمد» با موضوع «مقاومت اسلامی در افق تمدنی و بینالمللی حوزههای علمیه» که در شبهای ماه مبارک رمضان برگزار میشود، به تبیین مبانی انسانشناختی انگاره مقاومت پرداخت.
وی با اشاره به جایگاه واژه «مقاومت» در منابع دینی اظهار داشت: این واژه از حیث واژهشناسی در کتب لغت و نیز در کارکردهای دینی، اعم از قرآن کریم و روایات معصومان(علیهمالسلام)، قابلیت رهگیری دارد. هرچند ممکن است استعمال لفظ «مقاومت» به معنای مصطلح امروزی در متون نخستین بهصراحت دیده نشود، اما این امر هیچگونه منافاتی با وجود مفاهیم همسنخ و هممعنا در آیات و روایات ندارد.
حجتالاسلام فقیه اسفندیاری افزود: تحول معنایی واژگان در گذر زمان، امری پذیرفتهشده در نظریههای زبانی است؛ چنانکه در مباحث کلامی درباره مفهوم «عصمت» نیز واژه به معنای اصطلاحی رایج امروز، عیناً در قرآن کریم به کار نرفته، اما مفاهیم نزدیک و مرتبط با آن در آیات و روایات وجود دارد. در موضوع مقاومت نیز باید به دنبال مفاهیم جایگزین و نزدیک همچون «صبر» و «جهاد» بود.
مقاومت؛ ریشهدار در ساختار وجودی انسان
حجتالاسلام فقیه اسفندیاری با طرح این پرسش که اساساً موضوع نبوت، امامت، هدایت و ارسال رسل برای چه موجودی و با چه مختصاتی است، تصریح کرد: تا انسان و جایگاه او در نظام هستی بهدرستی شناخته نشود، استنتاجها دچار خطا خواهد شد.
وی با اشاره به مراتب هستی در نگاه حکمی و عرفانی بیان کرد: انسان در قوس نزول و صعود هستی، جایگاهی ممتاز دارد و به تعبیر حکما «کون جامع» است. در نظام عوالم ثلاثه ـ عالم ماده، مثال و عقل ـ وجود انسان نیز دارای مراتب متناظر حسی، خیالی و عقلی است. هرچند قوه وهم نیز در تحلیلهای حکما مطرح است، اما آن را عقلی تنزلیافته میدانند.
معاون امور بینالملل آستان قدس رضوی تأکید کرد: آنچه انسان را شایسته خلافت الهی میکند، فعلیتیافتن قوه عاقله اوست. این قوه بهصورت بالقوه در انسان وجود دارد و باید در پرتو تلمذ در محضر وحی و آموزههای الهی به فعلیت برسد. عقل، گرچه محبوبترین آفریده الهی معرفی شده، اما برای رسیدن به کمال، نیازمند هدایت وحی است.
وی با اشاره به وجود کششهای متضاد در نفس انسان گفت: «فألهمها فجورها و تقواها» نشان میدهد که انسان در معرض انتخاب میان گرایشهای متعارض قرار دارد. اختیار زمانی معنا مییابد که گزینههای متنوع پیش روی انسان باشد. در چنین وضعیتی، کنشگری انسان برای بهفعلیترساندن قوای خویش، ضرورتی انکارناپذیر است.
حجتالاسلام فقیه اسفندیاری تصریح کرد: این کنشگری درونی و بیرونی، همان حقیقت مقاومت است. مقاومت صرفاً واکنش نیست، بلکه کنشی فعال و هدفمند در برابر گرایشهای ناصواب و عوامل بازدارنده از کمال است.
مقاومت، مسیر دستیابی به عزت و خلافت الهی
وی با بیان اینکه انگاره مقاومت، کلید رمزآلود دستیابی انسان به غایت آفرینش است، اظهار داشت: یکی از نزدیکترین مفاهیم به مقاومت در ادبیات دینی، «جهاد» است، امیرالمؤمنین(علیهالسلام) در خطبه ۲۷ نهجالبلاغه، جهاد را دری از درهای بهشت و سپر الهی برای اولیای خود معرفی میکنند و ترک آن را زمینهساز ذلت میدانند.
معاون امور بینالملل آستان قدس رضوی ادامه داد: صبر نیز که از مفاهیم همخانواده مقاومت است، در فرهنگ دینی به معنای انفعال و سکون نیست، بلکه کنشگری فعال برای عبور از مصیبت، معصیت و دشواریهاست. صبر، ایستادگی و اقدام آگاهانه برای برونرفت از وضعیت نامطلوب است.
وی با اشاره به برخی رویکردهای اومانیستی در غرب گفت: در نگرش اومانیستی که ریشههای آن به تحولات فکری اروپا از قرن چهاردهم میلادی بازمیگردد، انسان در عرض خداوند قرار میگیرد؛ حال آنکه در نگاه توحیدی، انسان در طول اراده الهی و در مسیر بندگی، به خلافت میرسد.
حجتالاسلام فقیه اسفندیاری افزود: ترک مقاومت، پذیرش وضع موجود و تندادن به ذلت است. در مقابل، مقاومت درونی و بیرونی، انسان را به عزت میرساند. قرآن کریم عزت را از آنِ خداوند میداند و مؤمن، به اعتبار انتساب به ولایت الهی، باید مظهر عزت باشد.
وی با اشاره به مفهوم استخلاف گفت: در فرآیند خلافت، سه ضلع خلیفه، مستخلفعنه و مستخلففیه مطرح است. انسانِ خلیفه باید مظهر اسما و صفات الهی باشد و این مظهریت، بدون عزت و کنشگری مقاومتی محقق نمیشود.
معاون امور بینالملل آستان قدس رضوی تأکید کرد: اگر انسان جایگاه خویش، قوای درونی، نسبت خود با خداوند و دیگر موجودات را بهدرستی بشناسد، درمییابد که راهی جز مقاومت برای تحقق اهداف آفرینش ندارد. بیتحرکی، خنثیبودن یا انفعال، برخلاف جریان خلقت و در نهایت به معنای دوری از حق است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: انگاره مقاومت، نه یک انتخاب فرعی، بلکه ضرورت ذاتی مسیر انسان برای رسیدن به کمال، عزت و تحقق منویات الهی در نظام آفرینش است.
نظر شما